مقالات چاپ شده آمنه مالمیر - مقاله شماره9
نقش اشتغال زنان بر
مدیریت خانواده
آمنه مالمير[1]:، فریبا عزیززاده[2]:، ماهرخ لطف اللهی حقی[3]
چکیده
مقدمه و هدف: مقاله حاضر با هدف نقش اشتغال زنان و تاثیر آن بر مدیریت خانواده صورت گرفت. توجه به وضعیت اشتغال زنان می تواند زمینه بهره گیری بهتر جامعه از این نیروی بالقوه را فراهم آورد.
روش کار: جامعه آماری این پژوهش، دبیران زن مدارس شهرستان کنگاور می باشد. برای این منظور 150 نفر از جامعه آماری به شکل تصادفی به عنوان نمونه انتخاب شدند. روش جمع آوری اطلاعات به صورت میدانی می باشد بدین معنا که با پخش پرسشنامه در میان افراد نمونه از آنها خواسته شد که به پرسشنامه پاسخ دهند. در اين مقاله از پرسشنامه طرح 136 كه موقعیت اجتماعي زنان از ديدگاه شهروندان را مي سنجد استفاده بعمل آمده است. برای پايايي اين پرسشنامه بر اساس داده هاي حاصل، از آلفاي كرونباخ استفاده شد که برابر با 83/0 بوده است.
یافته ها: بعد از جمع آوری اطلاعات با استفاده از نرم افزار 18 SPSS اطلاعات جمع آوری شده تحلیل گردید که نتایج زیر بدست رسید: بین موقعیت اجتماعی و وضعیت تاهل زنان جامعه آماری رابطه ی مثبت و معنادار وجود دارد و همچنین بین موقعیت اجتماعی و میزان تحصیلات زنان جامعه آماری پژوهش رابطه مثبت و معنادار وجود دارد. بین موقعیت اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان جامعه آماری پژوهش حاضر نیز رابطه مثبت و معنادار وجود دارد و همچنین بین موقعیت اجتماعی زنان نمونه پژوهشی و نگرش آنان نسبت به صفات عامیانه که به زنان نسبت می دهند رابطه ی مثبت و معنا دار وجود دارد.
بحث و نتیجه گیری: مطابق با نتایج این تحقیق وضعیت تاهل، میزان تحصیلات، مشارکت سیاسی و نگرش زنان نسبت به صفات عامیانه آنها در موقعیت اجتماعی تاثیر گذار می باشد.
کلید واژه ها
اشتغال زنان ، مدیریت خانواده، موقعیت اجتماعی ، امنیت
مقدمه
اشتغال بیرون از منزل برای زنان حقوق اجتماعی بیش از پیش و مزایای بسیاری به ارمغان آورد، لیکن با یک بازنگری بر زندگی خانوادگی زنان شاغل می توان دریافت که این اشتغال برای آنان و دیگر اعضاء خانواده مشکلاتی نیز به همراه داشته است. البته این موضوع صرفا مختص ایران نمی باشد و در سایر کشورها نیز مطرح است (Bokore, 2009, 1; Arif, 2011, 79; N. Nosike & S. Oguzor, 2011, 145; Heon Lee, 2012, 19). مسئله زنان همان قدر که مهم، جدی و تعیین کننده است امری بس ظریف و دقیق بوده و کمترین بی توجهی، ساده انگاری و یا شعار زدگی سیاسی ممکن است به شکلی بحران زا، انحرافی و ویران کننده مبدل شود. از این دیدگاه در تحقیق حاضر تلاش می شود تا عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی مورد بررسی قرار گیرند. همچنین شناخت مجموعه عواملی که متوجه وضعیت اشتغال زنان و زمینه ساز مشارکت این جمعیت درعرصه های اقتصادی و اجتماعی کشور است از اولویت ویژه ای برخوردار است. مهمترین عامل موثر در اشتغال زنان در بازار کار میزان تحصیلات آنان است (هرندی، جمشیدی، 1387، 191؛ محمودیان، رشوند، 1391، 83؛ صادقی، عمادزاده، 1383، 5). جذب زنان تحصیل کرده به بازار کار نیز مستلزم سرمایه گذاری بیشتراست.
مقاله حاضر بر آن است که تأثیر اشتغال زنان بر مدیریت خانواده و امنیت را مورد بررسی قرار دهد. اهمیت این تحقیق بر این است که اشاره می کند زنان علاوه بر مدیریت خانه و خانواده و تربیت فرزندان، در عرصه اشتغال بیرون از خانه گام نهاده اند. به عبارتی علاوه بر نقش زنان در مدیریت خانواده، نقش اجتماعی و اقتصادی نیز در زمره فعالیتهای آنان قرار گرفته است. اگربه نقش زن به عنوان یک شاغل در اجتماع، اقتصاد و خانواده توجه نشود و محدودیت هایی که سد راه آنهاست برطرف نشود ممکن است مشکلاتی را در پی داشته باشد. پس پرداختن به نقش زن در اشتغال و مدیریت خانواده به عنوان یک عامل مهم و تاثیرگذار در زندگی، میتواند بسیار ضروری و مهم باشد. هدف از این پژوهش بررسی رابطه بین وضعیت تاهل، سطح تحصیلات، مشارکت سیاسی و نگرش زنان نسبت صفات عامیانه که به آنان نسبت می دهند، است.
در طول سالهاي گذشته همواره اين پرسش از سوي دانشجويان رشتهي مطالعات زنان مطرح بوده که آيا روش فمينيستي وجود دارد. در صورت وجود چنين روشي ويژگيهاي آن کدام است و با روشهاي رايج و متعارف چه تفاوتي دارد؟ اگر منظور از روش، انواع شيوههاي گردآوري دادهها باشد، هيچ روشي في نفسه فمينيستي يا ضد فمينيستي نيست. آنچه تحقيق فمينيستي را از ساير پژوهشها متمايز ميسازد، موضوعات مورد تحقيق، هدف تحقيق، فرضيهها، رابطهي ميان محقق و موضوع، چارچوبهاي نظري و تفسير نتايج تحقيق است. روش تحقيق اغلب با موضوع تحقيق بستگي دارد اما بيشتر فمينيستها از به کار گرفتن روشهاي کمّي ابا دارند، زيرا بر اين باورند که روشهاي کمّي سوژههاي انساني را چون شيء مي نگرد و از طرفي ادعاي بيطرفي و خنثي بودن ميکند حال آنکه اين امر امکانپذير نيست .پژوهشگران فمينيستي سعي ميکنند از ديدگاه اثبات گرايانهي جامعهشناسي به عنوان يک علم دور شوند و با توجه به اين اصل که تحقيق بايد به وسيله زنان، براي زنان و با زنان صـورت پذيرد (محمدپور، 1389، 64؛ ایمان، 1388، 428)، روشهاي کيفي را مناسبتر ميدانند. بنا بر باور بيشتر فمينيستها روشهاي کيفي اين قابليت را دارند که صداي زنان را بيشتر منعکس سازند و اين امکان را فراهم ميسازند که دنيا از ديد سوژههاي تحقيق فهميده شود. آنها اين باور را که محقق ميتواند و يا بايد فاصلهي خود را با موضوع تحقيق حفظ کند، ادعاي واهي ميشمارند، چون محقق خود نيز بخشي از موضوع مورد مطالعه است؛ لذا درگيري محقق نه تنها اجتناب ناپذير که ضروري است چون محقق بايد بتواند خودش را با موضوع تحقيق مرتبط سازد (محمدپور، 1389، 491).
برعکس وقتي زنان وارد بازار کار ميشوند، کار بيرون از منزل مضاف بر کار منزل ميگردد. کار خانه و بچهداري بخشي از نقشهاي زنانه به حساب ميآيد. البته تشخيص اين مطلب مهم است که خانهداري و کارهاي مربوط به خانه نبايد جزئي از زن بودن تلقي گردد اما مسئلهي مادري و وظايف مربوط به آن امري کاملاً متمايز است. زنان مادري را وجه مهمي از زندگي خود تلقي ميکنند و آن را يک نوع خلاقيت خاص زنان ميدانند که اين برتري را به زنان ميدهد که در عالم خلقت بينظير باشند(صادقي ،1384، 28).
به هر حال شواهد نشان ميدهد که زنان عمدتاً در کارهاي نيمه وقت، سطح پايين و کم درآمد کار ميکنند (Bokore, 2009, 1) و همواره براي ارتقاي شغلي با سقفهاي شيشهای مواجهاند که از سوي ساختار مردانه بر آنها تحميل ميشود (یزدخواستی، احمدی، 1386). بنابراين درک کار زنان بدون توجه به زمينهي نابرابري در قدرت ميسر نخواهد بود (محمدپور، 1389، 466) و توجه به متغير جنسيت در کنار ساير عوامل در تحليلهاي اجتماعي ميتواند الگوهاي عميق روابط جنسيتي را در جامعه آشکار سازد، الگوهايي که گاهي نامرئي به نظر ميرسند اما هميشه ما را احاطه کرده و به نگرشها و رفتارهاي ما شکل ميدهد (محمدپور، 1389، 66).
یکی از تحقیقات در میان زنان پزشک که در بیمارستان های بخش دولتی شهر پنجاب پاکستان کار می کرده اند، صورت گرفته است. این تحقیق نشان می دهد که زنان دکتر باید بین نیازهای احساسی و تخصصی خود تعادل برقرار کنند تا بتوانند در کارراهه[4] و شغل خود پیشرفت کنند. همچنین توسعه کارراهه شغلی در میان زنان، تحت تاثیر عوامل شخصی، فرهنگی، اجتماعی و زمینه ای است. نتایج نشان می دهد که موقعیت خانواده، موقعیت اقتصادی- اجتماعی، عوامل زمینه ای، رهبری حرفه ای و فقدان راهنمایی برای برنامه ریزی روی مسیرها و انگیزش کارراهه شغلی تاثیر می گذارند. هنجارهای خانوادگی، فرهنگی و اجتماعی (مخصوصاً هنجارهای خانوادگی) نیز در کارراهه زنان موثر می باشند. زنان برای بهبود مهارتهای رهبری، نیازمند کسب این مهارتها مخصوصاً مهارت ارتباطات و مدیریت استرس هستند (Arif, 2011, 79).
مطابق با یکی از تحقیقات انجام شده، مدیران زن از انواع رهبری مشارکتی استفاده می کنند. آنان کارکنان خود را در تصمیم گیری هایشان درگیر می کنند. در حالیکه مردان از انواع استبدادی مدیریت استفاده می کنند که برای مواقع بحران مفید می باشد. البته سبک رهبری دموکراتیک به عنوان بهترین نوع رهبری است زیرا نتایج را با دیگر کارکنان به اشتراک می گذارد و درگیری عمومی را در فرآیند تصمیم گیری شامل می شود (N. Nosike & S. Oguzor, 2011, 145). همچنین زنانی که شغل فعلی خود را برای شغل جدید ترک می کنند، بیشتر از مردان متمایلند که درگیر در جستجوی شغلی باشند. آنها شغل خود را پس از یافتن شغل دیگر ترک می کنند. زنان به دلایل خانوادگی به طور قابل توجهی ریسک های اخراج بالاتری دارند (Heon Lee, 2012, 19).
اشتغال زنان در ايران
چند نکته در ساخت علوم اجتماعي خاص جامعهي اسلامي براي بررسي مسائل زنان ايراني و مسلمان بايد رعايت شود که در ذيل بيان ميشود:
الفـ در نظر گرفتن زن به عنوان يک »کل« يا يک »تماميت«؛ با اين نگاه تمام ابعاد مادي، فکري، معنوي و اجتماعي وي در هم آميخته در نظر گرفته ميشود. نگرش به وجوه انساني زن به عنوان موجودي که بعد معنوي (جانشين خداوند در روي زمين) دارد و هم زمان يک موجود اجتماعي است، چشماندازهاي جديدي را براي بررسي اين موجود اجتماعي ميگشايد. موجودي که نقش محوري در خانواده دارد و حيات رواني و عاطفي خانواده مرهون وي است. موجودي که به سبب شرافت مادري بهشت زير پايش و فرشتگان آسمان دعاگوي وي هستند.
بـ شناسايي و احصاء پژوهشها در زمينهي مسائل، نقشهاي خانوادگي و اجتماعي زنان، مشکلات عمومي و موضوعات بحثانگيز؛ بايد در رويارويي محققانه، اين مسئله يا مشکل به مسائلي با وضوح و تعين کامل تبديل شود. به عبارت ديگر بايد حوزههاي مفهومي مختلف را در رويارويي با مسائل زنان و نقشهاي وابسته به آن شناسايي شود و نسبت هستي شناسانه و معرفت شناسانهي آنها در نگرش به پديدهي مسائل زنان، تفکيک و ارزيابي کرد. تشخيص حوزه هاي مفهومي مختلف، مفهوم سازي و قالب سازي هاي مفهومي متنوع در نگرش به مسائل زنان، ميتواند در تشخيص ترکيب هاي مختلف از مسائل زنان مؤثر باشد (محدث نوري، 1365، 180).
طبق نتایج تحقیقی که در شهر تهران انجام شده است، بین سن، وضعیت تاهل، داشتن فرزند، تعداد فرزندان، سطح تحصیلات، رشته تحصیلی و مهاجرت طول عمر با میزان اشتغال زنان فارغ التحصیل آموزش عالی رابطه معنادار وجود دارد. همچنین احتمال اشتغال برای زنان فارغ التحصیل 49-35 ساله بیش از سایر گروههای سنی است (محمودیان، رشوند، 1391، 83). یکی از تحقیقات انجام شده در تهران بر روی زنان سرپرست خانوار، اشاره به برخی سازه های ذهنی و نگرش های رایج به ویژه در رابطه با اشتغال زنان می کند (موسوی، 1384، 31). نتایج تحقیقی که در میان زنان شهری و روستایی انجام شده است نشان می دهد که با افزایش سن و سطح تحصیلات، احتمال اشتغال به نحو معنی داری افزایش می یابد. همچنین افزایش درآمد سالانه همسر و درآمدهای متفرقه خانوار، اثر منفی قابل توجهی بر احتمال اشتغال زنان متاهل دارد (هرندی، جمشیدی، 1387، 191).
مطابق با سرشماری سال 1385، میزان بیکاری در زنان و مردان افزایش پیدا کرده است، اما این افزایش برای زنان چشم گیرتر است. تحصیلات زنان در افزایش اشتغال آنان در بخش عمومی تاثیرگذار بوده است (یزدخواستی، احمدی، 1386). طبق نتایج یکی از تحقیقات، افزایش سطح تحصیلات عالی زنان، احتمال یافتن شغل در بازار کار را بالا می برد. همچنین افزایش تولید ناخالص داخلی و حجم سرمایه گذاری، سهم اشتغال زنان را در بازار کار افزایش می دهد (صادقی، عماد زاده، 1383، 5).
امنیت و زنان
احساس امنیت یکی از نیازهای اساسی انسان ها برای زندگی اجتماعی است. اقدامات زیادی وجود دارد که می توانند در امر ایجاد احساس امنیت در جامعه تاثیر گذار باشند. از جمله آن ها عملکرد سازمان هایی است که خدمات عمومی را به مردم ارائه می کنند. مثلاً مطابق با یافته های یکی از تحقیقات، تاکسی بی سیم بانوان نقش موثری در افزایش احساس امنیت مالی، جانی و عاطفی زنان دارد (جمالی، شایگان، 1390، 95).
احساس امنیت می تواند بر حسب تحصیلات، موقعیت اجتماعی و شرایط اقتصادی خانواده ها متفاوت باشد (پورموذن، 1388، 101). در یکی از تحقیقات انجام شده در میان زنان شهر تهران، نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی موثر در احساس امنیت این قشر مورد بررسی قرار گرفته است. این نتایج حاکی از آن است که بین متغیرهای مهارت زندگی، سرمایه اجتماعی، هویت ملی، سرمایه فرهنگی و پایگاه اجتماعی- اقتصادی با مقوله احساس امنیت اجتماعی زنان رابطه معنادار وجود دارد (نیازی و دیگران، 1390، 45).
فرضیه ها:
1. بین موقعیت اجتماعی زنان و وضعیت تاهل زنان (زنان جامعه آماری)رابطه وجود دارد.
2. بین موقعیت اجتماعی و تحصیلات زنان (زنان جامعه آماری) رابطه وجود دارد.
3. بین موقعیت اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان(زنان جامعه آماری)رابطه وجود دارد.
4. بین موقعیت اجتماعی و نگرش زنان جامعه پژوهش نسیت به صفات عامیانه که به زنان نسبت می دهند رابطه وجود دارد.
شکل 1- مدل تحقیق
روش تحقیق
این مقاله یک تحقیق توصیفی یا پیمایشی از نوع همبستگی است زیرا آنچه را که هست توصیف و تفسیر می کند. در این مقاله از جامعه معلمان زن شهرستان کنگاور که حدوداً برابر با 250 نفر بوده است، یک نمونه 150 نفری از بین معلمان دبستان دخترانه زینب کبری و معلمان مدرسه راهنمایی و دبیرستان معصومیه و همچنین معلمانی که در تابستان در کلاسهای آموزشی و فرهنگی شرکت کرده بودند به شكل تصادفي ساده (خاکی، 1383، 251) انتخاب گرديد. نمونه گیری با استفاده از جدول مورگان (خاکی،1383، 276) انجام گرفت. ابزار مورد استفاده پرسشنامه بوده است که شامل نظراتشان را درمورد اشتغالشان می شود.
در اين مقاله از پرسشنامه طرح 136 كه موقعیت اجتماعي زنان از ديدگاه شهروندان را مي سنجد استفاده بعمل آمده است اين پرسشنامه يك پرسشنامه 30 سوالي است. روايي و پايايي اين پرسشنامه در پژوهش حاضر سنجيده شد كه بر اساس داده هاي حاصل، آلفاي كرونباخ آن برابر با 83/0 بوده است.
یافته های پژوهش
آزمـون فرضيـه اول
فرضيه اول : بين موقعيت اجتماعي زنان و وضعيت تاهل آنان(زنان جامعه آماري) رابطه وجود دارد.
جدول1- يافته هاي همبستگي فرضيه اول
وضعیت تاهل
موقیت اجتماعی
ضریب همبستگی پیرسون
**56/0
سطح معنی داری
01/0
تعداد
150
با توجه به جدول 1 چنانكه مشاهده مي كنيد بين موقعيت اجتماعي و وضعيت تاهل زنان جامعه آماري پژوهش حاضر 56/0= R رابطه ی مثبت و معنادار در سطح 01/0 وجود دارد.
آزمون فرضیه دوم
فرضيه دوم: بین موقعیت اجتماعی و تحصیلات آنان (زنان جامعه آماری) رابطه وجود دارد.
جدول2- يافته هاي همبستگي فرضيه دوم
تحصیلات
موقیت اجتماعی
ضریب همبستگی پیرسون
**63/0
سطح معنی داری
01/0
تعداد
150
چنانچه در جدول 2 مشاهده مي كنيد بين موقعيت اجتماعي و ميزان تحصيلات زنان جامعه آماري پژوهش در سطح 01/0 (01/0= sig) رابطه مثبت و معنادار وجود دارد( 63/0 = R ).
آزمون فرضیه سوم
فرضيه سوم: بین موقعیت اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان رابطه وجود دارد.
جدول3- يافته هاي همبستگي فرضيه سوم
مشارکت سیاسی
موقیت اجتماعی
ضریب همبستگی پیرسون
**82/0
سطح معنی داری
01/0
تعداد
150
چنانچه در جدول بالا مشاهده مي كنيد بين موقعیت اجتماعی و مشاركت سياسي زنان جامعه آماري پژوهش حاضر در سطح 01/0( 01/0 = sig) رابطه مثبت و معنادار وجود دارد(82/0 = R).
آزمون فرضیه چهارم
فرضيه چهارم: بين موقعیت اجتماعی و نگرش زنان جامعه پژوهشي نسبت به صفات عاميانه كه به زنان نسبت مي دهند رابطه وجود دارد.
جدول4- يافته هاي توصيفي فرضيه چهارم
نگرش های عامیانه
موقیت اجتماعی
ضریب همبستگی پیرسون
**97/0
سطح معنی داری
01/0
تعداد
150
چنانکه در جدول بالا مشاهده می کنید بین موقعیت اجتماعی زنان نمونه پژوهشی و نگرش آنان نسبت به صفات عامیانه که به زنان نسبت می دهند در سطح 01/0 ( 01/0= sig) رابطه ی مثبت و معنادار وجود دارد ( 97/0 = R) به بیان دیگر یعنی اینکه زنانی که امتیاز بالاتری در پرسشنامه موقعیت اجتماعی کسب کرده بودند در پرسشنامه نگرش عمومی نیز امتیاز بالاتری کسب کرده اند.
جدول5- رگرسیون پیش بین برای موقعیت اجتماعی
ضریب
T آماره
مقدار ضریب
خطای معیار ضریب
نگرش عامیانه
97/0
07/0
09/55
مشارکت سیاسی
82/0
4/1
63/17
چنانچه در جدول بالا مشاهده می کنید نگرش عامیانه بیشتر از مشارکت سیاسی قادر به پیش بینی موقعیت اجتماعی است ، بنابراین این مولفه از مشارکت سیاسی مهمتر است زیرا مقدار ضریب نگرش عامیانه بالاتر از مشارکت سیاسی است( 97/0 = Beta).
بحث و نتیجه گیری
در مقاله حاضر که بین دبیران زن مدارس شهرستان کنگاور اجرا شد نتایج زیر بدست آمد.
یافته های بدست آمده از مقاله پژوهشی نشان داد که بین موقعیت اجتماعی زنان و وضعیت تاهل آنان (زنان جامعه آماری) رابطه وجود دارد، این بدان معناست که زنان متاهل از موقعیت اجتماعی بهتری برخوردارند. در عین حال طبق تحقیق هرندی و جمشیدی (1387) افزایش درآمد سالانه مرد و درآمدهای متفرقه خانوار، اثر منفی قابل توجهی بر احتمال اشتغال زنان متاهل دارد.
گرایش زن به سوی اشتغال بیش از همه بر خانواده اثر می گذارد و روابط زن و شوهر و فرزندان را دگرگون می سازد هماهنگی و وفاق زوجین بصورت یک احتیاج اساسی جلوه می کند. کار زن در خارج از خانه به تسهیل در امر ازدواج منتهی گردیده است نه تنها دیدار متقابل زن و مرد را افزایش داده و موفقیتهای گزینش همسر را متنوع تر و وسیع تر ساخته بلکه سنتهای متحجر و دیر پا را در این مورد ناپدید ساخته است. شوهر با داشتن شغل و درآمد وظیفه یا یک دسته از وظایف را بر عهده دارد که از نظر نظام خانواده اش اساسی است اگر زن ازدواج کرده شغل نان آور خانواده را بر عهده گیرد خطر رقابت با شوهرش به میان می آید مساله ای که برای وحدت و هماهنگی خانواده زیان آور است. بعد دیگر اشتغال زن که اهمیت بسیار دارد آثار آن بر فرزندان است.
غیبت مادر از خانه و خلاء ناشی از آن نمی تواند دور از نظر جامعه بماند لذا پیدایی سازمانهای مکمل از جانب دولت و حتی بخش خصوصی آغاز می گردد. آثار اجتناب ناپذیر کار زن بر روابط او با شوهر و مخصوصا فرزندان با آثاری که اشتغال زن بر سرنوشت خودش بجای می گذارد پیچیدگی بیشتری می یابد. در واقع زنان در عین اینکه می خواهند در تامین معاش با مردان رقابت کنند از تشکیل عائله نیز نمی توانند غفلت کنند بدین جهت در عین حال ناچارند کار دو نفر را انجام دهند.
یافته های بدست آمده درباره فرضیه دوم همچنین نشان داد که بین موقعیت اجتماعی و تحصیلات آنان (زنان جامعه آماری) نیز رابطه ی مثبت و معنا دار وجود دارد. در این تحقیق این فرضیه که رابطه ی بین موقعیت اجتماعی و میزان تحصیلات را نشان می دهد تایید می شود. یعنی کسانی که میزان تحصیلات بالایی داند از موقعیت اجتماعی بهتری برخورداند، این نتایج با یافته های جمالی و شایگان (1390) همسو می باشد.
یافته های بدست آمده از فرضیه سوم نشان داد که بین موقعیت اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان رابطه ی مثبت و معناداری وجود دارد. ولی این مولفه کمتر از مولفه نگرش نسبت به صفات عامیانه قادر به پیش بینی موقعیت اجتماعی است.
یافته های بدست آمده از فرضیه چهارم نشان داد که بین موقعیت اجتماعی و نگرش زنان جامعه پژوهشی نسبت به صفات عامیانه که به زنان نسبت می دهند رابطه ی مثبت و معنادار وجود دارد. این یافته ها با نتایج موسوی (1384) همسو می باشد.
هر کدام از متغیرهای تحقیق بر احساس امنیت عاطفی زنان در جامعه، می تواند موثر باشد. افزایش سطح تحصیلات در میان زنان (یزدخواستی، 1386) حاکی از نیاز این قشر به امنیت مالی است. در واقع نیاز به امنیت مالی، یکی از محرک های افزایش سطح تحصیلات در میان زنان است. وضعیت تاهل زنان نشان دهنده ی احساس امنیت عاطفی آنان می باشد. در نتیجه، می توان گفت موقعیت اجتماعی، وضعیت تاهل، مشارکت سیاسی، تحصیلات و سطح نگرشها می تواند بر احساس امنیت عاطفی زنان تاثیر گذار باشد.
از جمله محدودیت های این تحقیق این است که از آنجا که تحقیقات اندکی در زمینه رابطه بین موقعیت اجتماعی زنان و تحصیلات و مشارکت سیاسی آنان صورت گرفته منابع زیادی وجود نداشته است، امکان تجزیه و تحلیل مناسب و مقایسه با تحقیقات قبلی تا حد زیادی میسر نشد. برای حل این مشکل بحث و نتیجه گیری در مورد نتایج و تصمیم گیری برای آنها با تحقیقات و نظریه های مشابه با فرضیه های تحقیق صورت گرفت. همچنین این پژوهش در میان تعداد کمی از شهروندان با ویژگیهای خاص برگزار شده است لذا در تعمیم آن به کل جامعه جانب احتیاط رعایت شود.
پیشنهادات
1- به منظور تامین امنیت عاطفی زنان، توجه به وضعیت تاهل، مشارکت سیاسی، نگرش های عامیانه و موقعیت اجتماعی این قشر توصیه می شود.
2- با توجه به اینکه امنیت مالی در گرو اشتغال زنان می باشد و این امر نیز در گرو سطح تحصیلات (پورموذن، 1388، 101) و موقعیت اجتماعی (نیازی و دیگران، 1390، 45) آنان است در نتیجه توجه به اشتغال زنان نیز توصیه می شود. البته اشتغال زنان باید با در نظر گرفتن نقش مادری و نقش همسری مورد توجه قرار گیرد. زیرا علاوه بر وظایفی که زن به عنوان همسر و مادر در خانواده بر عهده می گیرد (زیرا نیاز عاطفی وی می باشد) نقش اشتغال در جامعه (نیاز به امنیت مالی و اجتماعی) نیز به آنها اضافه می شود. در این زمینه با توجه به پیشرفت تکنولوژی می توان شرایط کار در خانه از طریق اینترنت و یا دیگر شبکه های ارتباطی را مهیا کرد.
3- ایجاد امنیت اجتماعی (از طریق فرصت تحصیل برابر یا فرصت اشتغال برابر) برای افزایش سطح تحصیلات زنان که نیازمند برطرف کردن نیازهای مالی، اجتماعی و عاطفی خود می باشند نیز پیشنهاد می شود.
4- با توجه به نقش زنان در خانواده به عنوان همسر و مادر و در جامعه به عنوان شاغل، تامین امنیت عاطفی، مالی و اجتماعی این قشر، زیربنایی برای مدیریت این نقشها است.
5- مطابق با نتایج این تحقیق مولفه نگرش نسبت به صفات عامیانه زنان بیشتر از مولفه مشارکت سیاسی قادر به پیش بینی موقعیت اجتماعی است. در نتیجه توصیه می شود که از سن دبستان در دختران به منظور فرهنگ سازی و تغییر در عوامل فرهنگی سرمایه گذاری شود. عوامل فرهنگی موثر بر موقعیت اجتماعی زنان هستند که این به نوبه خود بر احساس امنیت اجتماعی (نیازی و دیگران، 1390، 45؛ پورموذن، 1388، 101) این قشر موثر می باشد.
منابع و مآخذ:
1- ایمان، محمد تقی. (1388)، مبانی پارادایمی روش های تحقیق کمی و کیفی در علوم انسانی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم، ص428
2- پورموذن، علی محمد. (1388)، "بررسی رابطه نقش اجتماعی پلیس و احساس امنیت خانواده ها: مطالعه موردی (شمال تهران)"، فصلنامه نظم و امنیت اجتماعی، شماره سوم، سال دوم، ص 101-126
3- جمالی، هاجر. (1390)، شایگان، فریبا. "نقش تاکسی بی سیم بانوان بر احساس امنیت زنان تهرانی"، فصلنامه مطالعات مدیریت انتظامی، 6 (1)، ص 95-114
4- خاکی، غلامرضا. (1383)، روش تحقیق در مدیریت، تهران، مرکز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، چاپ سوم، ص 251و 276
5- صادقی، مسعود. (1383)، عمادزاده، مصطفی. "تحلیلی بر عوامل اقتصادی موثر در اشتغال زنان"، پژوهش زنان، دوره ی 2، شماره 1، ص 5-22
6- صادقي فسايي، سهيلا.(1384)، چالش فمينيسم با مادري، کتاب زنان، سال 7، ص 28
7- محدث نوري، حسين. (1365)، مستدرک الوسائل، قم، احياء التراث، مؤسسه آل البيت(ع)، ص180
8- محمد پور، احمد. (1389)، روش در روش، تهران، انتشارات جامعه شناسان، چاپ اول، ص466 و 491
9- محمدپور، احمد. (1389)، ضد روش، تهران، انتشارات جامعه شناسان، چاپ اول، ص64 و 66
10- محمودیان، حسین. (1391)، رشوند، مرجان. "اشتغال زنان فارغ التحصیل آموزش عالی و عوامل جمعیتی موثر بر آن"، زن در توسعه و سیاست، دوره ی 10، شماره ی 1، ص 83-104
11- موسوی، سید کمال الدین. (1384)، "بار تکفل و عوامل فرهنگی- اجتماعی موثر بر آن با تاکید بر مسئله ی اشتغال زنان"، مطالعات زنان، سال 3، شماره ی 8، ص 31-46
12- نیازی، محسن. (1390)، سهراب زاده، مهران. فرشادفر، یاسمن. "تبیین عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر بر احساس امنیت زنان: مطالعه موردی زنان ساکن در مناطق (1و2) تهران و مناطق (19و20) جنوب تهران"، فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی، ص 45-72
13- هرندی، فاطمه. (1387)، جمشیدی، فرشید. "چگونگی اثرپذیری احتمال اشتغال زنان متاهل نقاط شهری و روستایی از ویژگی های فردی و خانوادگی"، مجله دانش و توسعه، سال پانزدهم، شماره ی 23، ص 191-205
14- یزد خواستی، بهجت. (1386)، احمدی، وکیل. "بررسی وضعیت فعالیت و اشتغال زنان در ایران با تاکید بر سرشماری 1385"، مجله علمی- پژوهشی مطالعات زنان، سال اول، شماره سوم
15- Arif, Seema. (2011), “Broken Wings: Issues Faced by Female Doctors in Pakistan Regarding Career Development”, International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, Vol. 1, pp. 79-101
16- Bokore, Nimo. (2009), “Female Survivors of African Wars Dealing with The Past and Present”, Journal of Sociological Research, Vol. 1, No. 1, pp. 1-13
17- Heon Lee, Tae. (2012), “Gender Differences in Voluntary Turnover: Still a Paradox?”, International Business Research, Vol. 5, No. 10, pp. 19-28
18- N. Nosike, Austin. (2011), S. Oguzor, Nkasiobi. “Understanding School Leadership and Management in Contemporary Nigeria”, International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, Vol. 1, pp. 145-151
آمنه مالمير[1]:، فریبا عزیززاده[2]:، ماهرخ لطف اللهی حقی[3]
چکیده
مقدمه و هدف: مقاله حاضر با هدف نقش اشتغال زنان و تاثیر آن بر مدیریت خانواده صورت گرفت. توجه به وضعیت اشتغال زنان می تواند زمینه بهره گیری بهتر جامعه از این نیروی بالقوه را فراهم آورد.
روش کار: جامعه آماری این پژوهش، دبیران زن مدارس شهرستان کنگاور می باشد. برای این منظور 150 نفر از جامعه آماری به شکل تصادفی به عنوان نمونه انتخاب شدند. روش جمع آوری اطلاعات به صورت میدانی می باشد بدین معنا که با پخش پرسشنامه در میان افراد نمونه از آنها خواسته شد که به پرسشنامه پاسخ دهند. در اين مقاله از پرسشنامه طرح 136 كه موقعیت اجتماعي زنان از ديدگاه شهروندان را مي سنجد استفاده بعمل آمده است. برای پايايي اين پرسشنامه بر اساس داده هاي حاصل، از آلفاي كرونباخ استفاده شد که برابر با 83/0 بوده است.
یافته ها: بعد از جمع آوری اطلاعات با استفاده از نرم افزار 18 SPSS اطلاعات جمع آوری شده تحلیل گردید که نتایج زیر بدست رسید: بین موقعیت اجتماعی و وضعیت تاهل زنان جامعه آماری رابطه ی مثبت و معنادار وجود دارد و همچنین بین موقعیت اجتماعی و میزان تحصیلات زنان جامعه آماری پژوهش رابطه مثبت و معنادار وجود دارد. بین موقعیت اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان جامعه آماری پژوهش حاضر نیز رابطه مثبت و معنادار وجود دارد و همچنین بین موقعیت اجتماعی زنان نمونه پژوهشی و نگرش آنان نسبت به صفات عامیانه که به زنان نسبت می دهند رابطه ی مثبت و معنا دار وجود دارد.
بحث و نتیجه گیری: مطابق با نتایج این تحقیق وضعیت تاهل، میزان تحصیلات، مشارکت سیاسی و نگرش زنان نسبت به صفات عامیانه آنها در موقعیت اجتماعی تاثیر گذار می باشد.
کلید واژه ها
اشتغال زنان ، مدیریت خانواده، موقعیت اجتماعی ، امنیت
مقدمه
اشتغال بیرون از منزل برای زنان حقوق اجتماعی بیش از پیش و مزایای بسیاری به ارمغان آورد، لیکن با یک بازنگری بر زندگی خانوادگی زنان شاغل می توان دریافت که این اشتغال برای آنان و دیگر اعضاء خانواده مشکلاتی نیز به همراه داشته است. البته این موضوع صرفا مختص ایران نمی باشد و در سایر کشورها نیز مطرح است (Bokore, 2009, 1; Arif, 2011, 79; N. Nosike & S. Oguzor, 2011, 145; Heon Lee, 2012, 19). مسئله زنان همان قدر که مهم، جدی و تعیین کننده است امری بس ظریف و دقیق بوده و کمترین بی توجهی، ساده انگاری و یا شعار زدگی سیاسی ممکن است به شکلی بحران زا، انحرافی و ویران کننده مبدل شود. از این دیدگاه در تحقیق حاضر تلاش می شود تا عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی مورد بررسی قرار گیرند. همچنین شناخت مجموعه عواملی که متوجه وضعیت اشتغال زنان و زمینه ساز مشارکت این جمعیت درعرصه های اقتصادی و اجتماعی کشور است از اولویت ویژه ای برخوردار است. مهمترین عامل موثر در اشتغال زنان در بازار کار میزان تحصیلات آنان است (هرندی، جمشیدی، 1387، 191؛ محمودیان، رشوند، 1391، 83؛ صادقی، عمادزاده، 1383، 5). جذب زنان تحصیل کرده به بازار کار نیز مستلزم سرمایه گذاری بیشتراست.
مقاله حاضر بر آن است که تأثیر اشتغال زنان بر مدیریت خانواده و امنیت را مورد بررسی قرار دهد. اهمیت این تحقیق بر این است که اشاره می کند زنان علاوه بر مدیریت خانه و خانواده و تربیت فرزندان، در عرصه اشتغال بیرون از خانه گام نهاده اند. به عبارتی علاوه بر نقش زنان در مدیریت خانواده، نقش اجتماعی و اقتصادی نیز در زمره فعالیتهای آنان قرار گرفته است. اگربه نقش زن به عنوان یک شاغل در اجتماع، اقتصاد و خانواده توجه نشود و محدودیت هایی که سد راه آنهاست برطرف نشود ممکن است مشکلاتی را در پی داشته باشد. پس پرداختن به نقش زن در اشتغال و مدیریت خانواده به عنوان یک عامل مهم و تاثیرگذار در زندگی، میتواند بسیار ضروری و مهم باشد. هدف از این پژوهش بررسی رابطه بین وضعیت تاهل، سطح تحصیلات، مشارکت سیاسی و نگرش زنان نسبت صفات عامیانه که به آنان نسبت می دهند، است.
در طول سالهاي گذشته همواره اين پرسش از سوي دانشجويان رشتهي مطالعات زنان مطرح بوده که آيا روش فمينيستي وجود دارد. در صورت وجود چنين روشي ويژگيهاي آن کدام است و با روشهاي رايج و متعارف چه تفاوتي دارد؟ اگر منظور از روش، انواع شيوههاي گردآوري دادهها باشد، هيچ روشي في نفسه فمينيستي يا ضد فمينيستي نيست. آنچه تحقيق فمينيستي را از ساير پژوهشها متمايز ميسازد، موضوعات مورد تحقيق، هدف تحقيق، فرضيهها، رابطهي ميان محقق و موضوع، چارچوبهاي نظري و تفسير نتايج تحقيق است. روش تحقيق اغلب با موضوع تحقيق بستگي دارد اما بيشتر فمينيستها از به کار گرفتن روشهاي کمّي ابا دارند، زيرا بر اين باورند که روشهاي کمّي سوژههاي انساني را چون شيء مي نگرد و از طرفي ادعاي بيطرفي و خنثي بودن ميکند حال آنکه اين امر امکانپذير نيست .پژوهشگران فمينيستي سعي ميکنند از ديدگاه اثبات گرايانهي جامعهشناسي به عنوان يک علم دور شوند و با توجه به اين اصل که تحقيق بايد به وسيله زنان، براي زنان و با زنان صـورت پذيرد (محمدپور، 1389، 64؛ ایمان، 1388، 428)، روشهاي کيفي را مناسبتر ميدانند. بنا بر باور بيشتر فمينيستها روشهاي کيفي اين قابليت را دارند که صداي زنان را بيشتر منعکس سازند و اين امکان را فراهم ميسازند که دنيا از ديد سوژههاي تحقيق فهميده شود. آنها اين باور را که محقق ميتواند و يا بايد فاصلهي خود را با موضوع تحقيق حفظ کند، ادعاي واهي ميشمارند، چون محقق خود نيز بخشي از موضوع مورد مطالعه است؛ لذا درگيري محقق نه تنها اجتناب ناپذير که ضروري است چون محقق بايد بتواند خودش را با موضوع تحقيق مرتبط سازد (محمدپور، 1389، 491).
برعکس وقتي زنان وارد بازار کار ميشوند، کار بيرون از منزل مضاف بر کار منزل ميگردد. کار خانه و بچهداري بخشي از نقشهاي زنانه به حساب ميآيد. البته تشخيص اين مطلب مهم است که خانهداري و کارهاي مربوط به خانه نبايد جزئي از زن بودن تلقي گردد اما مسئلهي مادري و وظايف مربوط به آن امري کاملاً متمايز است. زنان مادري را وجه مهمي از زندگي خود تلقي ميکنند و آن را يک نوع خلاقيت خاص زنان ميدانند که اين برتري را به زنان ميدهد که در عالم خلقت بينظير باشند(صادقي ،1384، 28).
به هر حال شواهد نشان ميدهد که زنان عمدتاً در کارهاي نيمه وقت، سطح پايين و کم درآمد کار ميکنند (Bokore, 2009, 1) و همواره براي ارتقاي شغلي با سقفهاي شيشهای مواجهاند که از سوي ساختار مردانه بر آنها تحميل ميشود (یزدخواستی، احمدی، 1386). بنابراين درک کار زنان بدون توجه به زمينهي نابرابري در قدرت ميسر نخواهد بود (محمدپور، 1389، 466) و توجه به متغير جنسيت در کنار ساير عوامل در تحليلهاي اجتماعي ميتواند الگوهاي عميق روابط جنسيتي را در جامعه آشکار سازد، الگوهايي که گاهي نامرئي به نظر ميرسند اما هميشه ما را احاطه کرده و به نگرشها و رفتارهاي ما شکل ميدهد (محمدپور، 1389، 66).
یکی از تحقیقات در میان زنان پزشک که در بیمارستان های بخش دولتی شهر پنجاب پاکستان کار می کرده اند، صورت گرفته است. این تحقیق نشان می دهد که زنان دکتر باید بین نیازهای احساسی و تخصصی خود تعادل برقرار کنند تا بتوانند در کارراهه[4] و شغل خود پیشرفت کنند. همچنین توسعه کارراهه شغلی در میان زنان، تحت تاثیر عوامل شخصی، فرهنگی، اجتماعی و زمینه ای است. نتایج نشان می دهد که موقعیت خانواده، موقعیت اقتصادی- اجتماعی، عوامل زمینه ای، رهبری حرفه ای و فقدان راهنمایی برای برنامه ریزی روی مسیرها و انگیزش کارراهه شغلی تاثیر می گذارند. هنجارهای خانوادگی، فرهنگی و اجتماعی (مخصوصاً هنجارهای خانوادگی) نیز در کارراهه زنان موثر می باشند. زنان برای بهبود مهارتهای رهبری، نیازمند کسب این مهارتها مخصوصاً مهارت ارتباطات و مدیریت استرس هستند (Arif, 2011, 79).
مطابق با یکی از تحقیقات انجام شده، مدیران زن از انواع رهبری مشارکتی استفاده می کنند. آنان کارکنان خود را در تصمیم گیری هایشان درگیر می کنند. در حالیکه مردان از انواع استبدادی مدیریت استفاده می کنند که برای مواقع بحران مفید می باشد. البته سبک رهبری دموکراتیک به عنوان بهترین نوع رهبری است زیرا نتایج را با دیگر کارکنان به اشتراک می گذارد و درگیری عمومی را در فرآیند تصمیم گیری شامل می شود (N. Nosike & S. Oguzor, 2011, 145). همچنین زنانی که شغل فعلی خود را برای شغل جدید ترک می کنند، بیشتر از مردان متمایلند که درگیر در جستجوی شغلی باشند. آنها شغل خود را پس از یافتن شغل دیگر ترک می کنند. زنان به دلایل خانوادگی به طور قابل توجهی ریسک های اخراج بالاتری دارند (Heon Lee, 2012, 19).
اشتغال زنان در ايران
چند نکته در ساخت علوم اجتماعي خاص جامعهي اسلامي براي بررسي مسائل زنان ايراني و مسلمان بايد رعايت شود که در ذيل بيان ميشود:
الفـ در نظر گرفتن زن به عنوان يک »کل« يا يک »تماميت«؛ با اين نگاه تمام ابعاد مادي، فکري، معنوي و اجتماعي وي در هم آميخته در نظر گرفته ميشود. نگرش به وجوه انساني زن به عنوان موجودي که بعد معنوي (جانشين خداوند در روي زمين) دارد و هم زمان يک موجود اجتماعي است، چشماندازهاي جديدي را براي بررسي اين موجود اجتماعي ميگشايد. موجودي که نقش محوري در خانواده دارد و حيات رواني و عاطفي خانواده مرهون وي است. موجودي که به سبب شرافت مادري بهشت زير پايش و فرشتگان آسمان دعاگوي وي هستند.
بـ شناسايي و احصاء پژوهشها در زمينهي مسائل، نقشهاي خانوادگي و اجتماعي زنان، مشکلات عمومي و موضوعات بحثانگيز؛ بايد در رويارويي محققانه، اين مسئله يا مشکل به مسائلي با وضوح و تعين کامل تبديل شود. به عبارت ديگر بايد حوزههاي مفهومي مختلف را در رويارويي با مسائل زنان و نقشهاي وابسته به آن شناسايي شود و نسبت هستي شناسانه و معرفت شناسانهي آنها در نگرش به پديدهي مسائل زنان، تفکيک و ارزيابي کرد. تشخيص حوزه هاي مفهومي مختلف، مفهوم سازي و قالب سازي هاي مفهومي متنوع در نگرش به مسائل زنان، ميتواند در تشخيص ترکيب هاي مختلف از مسائل زنان مؤثر باشد (محدث نوري، 1365، 180).
طبق نتایج تحقیقی که در شهر تهران انجام شده است، بین سن، وضعیت تاهل، داشتن فرزند، تعداد فرزندان، سطح تحصیلات، رشته تحصیلی و مهاجرت طول عمر با میزان اشتغال زنان فارغ التحصیل آموزش عالی رابطه معنادار وجود دارد. همچنین احتمال اشتغال برای زنان فارغ التحصیل 49-35 ساله بیش از سایر گروههای سنی است (محمودیان، رشوند، 1391، 83). یکی از تحقیقات انجام شده در تهران بر روی زنان سرپرست خانوار، اشاره به برخی سازه های ذهنی و نگرش های رایج به ویژه در رابطه با اشتغال زنان می کند (موسوی، 1384، 31). نتایج تحقیقی که در میان زنان شهری و روستایی انجام شده است نشان می دهد که با افزایش سن و سطح تحصیلات، احتمال اشتغال به نحو معنی داری افزایش می یابد. همچنین افزایش درآمد سالانه همسر و درآمدهای متفرقه خانوار، اثر منفی قابل توجهی بر احتمال اشتغال زنان متاهل دارد (هرندی، جمشیدی، 1387، 191).
مطابق با سرشماری سال 1385، میزان بیکاری در زنان و مردان افزایش پیدا کرده است، اما این افزایش برای زنان چشم گیرتر است. تحصیلات زنان در افزایش اشتغال آنان در بخش عمومی تاثیرگذار بوده است (یزدخواستی، احمدی، 1386). طبق نتایج یکی از تحقیقات، افزایش سطح تحصیلات عالی زنان، احتمال یافتن شغل در بازار کار را بالا می برد. همچنین افزایش تولید ناخالص داخلی و حجم سرمایه گذاری، سهم اشتغال زنان را در بازار کار افزایش می دهد (صادقی، عماد زاده، 1383، 5).
امنیت و زنان
احساس امنیت یکی از نیازهای اساسی انسان ها برای زندگی اجتماعی است. اقدامات زیادی وجود دارد که می توانند در امر ایجاد احساس امنیت در جامعه تاثیر گذار باشند. از جمله آن ها عملکرد سازمان هایی است که خدمات عمومی را به مردم ارائه می کنند. مثلاً مطابق با یافته های یکی از تحقیقات، تاکسی بی سیم بانوان نقش موثری در افزایش احساس امنیت مالی، جانی و عاطفی زنان دارد (جمالی، شایگان، 1390، 95).
احساس امنیت می تواند بر حسب تحصیلات، موقعیت اجتماعی و شرایط اقتصادی خانواده ها متفاوت باشد (پورموذن، 1388، 101). در یکی از تحقیقات انجام شده در میان زنان شهر تهران، نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی موثر در احساس امنیت این قشر مورد بررسی قرار گرفته است. این نتایج حاکی از آن است که بین متغیرهای مهارت زندگی، سرمایه اجتماعی، هویت ملی، سرمایه فرهنگی و پایگاه اجتماعی- اقتصادی با مقوله احساس امنیت اجتماعی زنان رابطه معنادار وجود دارد (نیازی و دیگران، 1390، 45).
فرضیه ها:
1. بین موقعیت اجتماعی زنان و وضعیت تاهل زنان (زنان جامعه آماری)رابطه وجود دارد.
2. بین موقعیت اجتماعی و تحصیلات زنان (زنان جامعه آماری) رابطه وجود دارد.
3. بین موقعیت اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان(زنان جامعه آماری)رابطه وجود دارد.
4. بین موقعیت اجتماعی و نگرش زنان جامعه پژوهش نسیت به صفات عامیانه که به زنان نسبت می دهند رابطه وجود دارد.
شکل 1- مدل تحقیق
روش تحقیق
این مقاله یک تحقیق توصیفی یا پیمایشی از نوع همبستگی است زیرا آنچه را که هست توصیف و تفسیر می کند. در این مقاله از جامعه معلمان زن شهرستان کنگاور که حدوداً برابر با 250 نفر بوده است، یک نمونه 150 نفری از بین معلمان دبستان دخترانه زینب کبری و معلمان مدرسه راهنمایی و دبیرستان معصومیه و همچنین معلمانی که در تابستان در کلاسهای آموزشی و فرهنگی شرکت کرده بودند به شكل تصادفي ساده (خاکی، 1383، 251) انتخاب گرديد. نمونه گیری با استفاده از جدول مورگان (خاکی،1383، 276) انجام گرفت. ابزار مورد استفاده پرسشنامه بوده است که شامل نظراتشان را درمورد اشتغالشان می شود.
در اين مقاله از پرسشنامه طرح 136 كه موقعیت اجتماعي زنان از ديدگاه شهروندان را مي سنجد استفاده بعمل آمده است اين پرسشنامه يك پرسشنامه 30 سوالي است. روايي و پايايي اين پرسشنامه در پژوهش حاضر سنجيده شد كه بر اساس داده هاي حاصل، آلفاي كرونباخ آن برابر با 83/0 بوده است.
یافته های پژوهش
آزمـون فرضيـه اول
فرضيه اول : بين موقعيت اجتماعي زنان و وضعيت تاهل آنان(زنان جامعه آماري) رابطه وجود دارد.
جدول1- يافته هاي همبستگي فرضيه اول
وضعیت تاهل
موقیت اجتماعی
ضریب همبستگی پیرسون
**56/0
سطح معنی داری
01/0
تعداد
150
با توجه به جدول 1 چنانكه مشاهده مي كنيد بين موقعيت اجتماعي و وضعيت تاهل زنان جامعه آماري پژوهش حاضر 56/0= R رابطه ی مثبت و معنادار در سطح 01/0 وجود دارد.
آزمون فرضیه دوم
فرضيه دوم: بین موقعیت اجتماعی و تحصیلات آنان (زنان جامعه آماری) رابطه وجود دارد.
جدول2- يافته هاي همبستگي فرضيه دوم
تحصیلات
موقیت اجتماعی
ضریب همبستگی پیرسون
**63/0
سطح معنی داری
01/0
تعداد
150
چنانچه در جدول 2 مشاهده مي كنيد بين موقعيت اجتماعي و ميزان تحصيلات زنان جامعه آماري پژوهش در سطح 01/0 (01/0= sig) رابطه مثبت و معنادار وجود دارد( 63/0 = R ).
آزمون فرضیه سوم
فرضيه سوم: بین موقعیت اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان رابطه وجود دارد.
جدول3- يافته هاي همبستگي فرضيه سوم
مشارکت سیاسی
موقیت اجتماعی
ضریب همبستگی پیرسون
**82/0
سطح معنی داری
01/0
تعداد
150
چنانچه در جدول بالا مشاهده مي كنيد بين موقعیت اجتماعی و مشاركت سياسي زنان جامعه آماري پژوهش حاضر در سطح 01/0( 01/0 = sig) رابطه مثبت و معنادار وجود دارد(82/0 = R).
آزمون فرضیه چهارم
فرضيه چهارم: بين موقعیت اجتماعی و نگرش زنان جامعه پژوهشي نسبت به صفات عاميانه كه به زنان نسبت مي دهند رابطه وجود دارد.
جدول4- يافته هاي توصيفي فرضيه چهارم
نگرش های عامیانه
موقیت اجتماعی
ضریب همبستگی پیرسون
**97/0
سطح معنی داری
01/0
تعداد
150
چنانکه در جدول بالا مشاهده می کنید بین موقعیت اجتماعی زنان نمونه پژوهشی و نگرش آنان نسبت به صفات عامیانه که به زنان نسبت می دهند در سطح 01/0 ( 01/0= sig) رابطه ی مثبت و معنادار وجود دارد ( 97/0 = R) به بیان دیگر یعنی اینکه زنانی که امتیاز بالاتری در پرسشنامه موقعیت اجتماعی کسب کرده بودند در پرسشنامه نگرش عمومی نیز امتیاز بالاتری کسب کرده اند.
جدول5- رگرسیون پیش بین برای موقعیت اجتماعی
ضریب
T آماره
مقدار ضریب
خطای معیار ضریب
نگرش عامیانه
97/0
07/0
09/55
مشارکت سیاسی
82/0
4/1
63/17
چنانچه در جدول بالا مشاهده می کنید نگرش عامیانه بیشتر از مشارکت سیاسی قادر به پیش بینی موقعیت اجتماعی است ، بنابراین این مولفه از مشارکت سیاسی مهمتر است زیرا مقدار ضریب نگرش عامیانه بالاتر از مشارکت سیاسی است( 97/0 = Beta).
بحث و نتیجه گیری
در مقاله حاضر که بین دبیران زن مدارس شهرستان کنگاور اجرا شد نتایج زیر بدست آمد.
یافته های بدست آمده از مقاله پژوهشی نشان داد که بین موقعیت اجتماعی زنان و وضعیت تاهل آنان (زنان جامعه آماری) رابطه وجود دارد، این بدان معناست که زنان متاهل از موقعیت اجتماعی بهتری برخوردارند. در عین حال طبق تحقیق هرندی و جمشیدی (1387) افزایش درآمد سالانه مرد و درآمدهای متفرقه خانوار، اثر منفی قابل توجهی بر احتمال اشتغال زنان متاهل دارد.
گرایش زن به سوی اشتغال بیش از همه بر خانواده اثر می گذارد و روابط زن و شوهر و فرزندان را دگرگون می سازد هماهنگی و وفاق زوجین بصورت یک احتیاج اساسی جلوه می کند. کار زن در خارج از خانه به تسهیل در امر ازدواج منتهی گردیده است نه تنها دیدار متقابل زن و مرد را افزایش داده و موفقیتهای گزینش همسر را متنوع تر و وسیع تر ساخته بلکه سنتهای متحجر و دیر پا را در این مورد ناپدید ساخته است. شوهر با داشتن شغل و درآمد وظیفه یا یک دسته از وظایف را بر عهده دارد که از نظر نظام خانواده اش اساسی است اگر زن ازدواج کرده شغل نان آور خانواده را بر عهده گیرد خطر رقابت با شوهرش به میان می آید مساله ای که برای وحدت و هماهنگی خانواده زیان آور است. بعد دیگر اشتغال زن که اهمیت بسیار دارد آثار آن بر فرزندان است.
غیبت مادر از خانه و خلاء ناشی از آن نمی تواند دور از نظر جامعه بماند لذا پیدایی سازمانهای مکمل از جانب دولت و حتی بخش خصوصی آغاز می گردد. آثار اجتناب ناپذیر کار زن بر روابط او با شوهر و مخصوصا فرزندان با آثاری که اشتغال زن بر سرنوشت خودش بجای می گذارد پیچیدگی بیشتری می یابد. در واقع زنان در عین اینکه می خواهند در تامین معاش با مردان رقابت کنند از تشکیل عائله نیز نمی توانند غفلت کنند بدین جهت در عین حال ناچارند کار دو نفر را انجام دهند.
یافته های بدست آمده درباره فرضیه دوم همچنین نشان داد که بین موقعیت اجتماعی و تحصیلات آنان (زنان جامعه آماری) نیز رابطه ی مثبت و معنا دار وجود دارد. در این تحقیق این فرضیه که رابطه ی بین موقعیت اجتماعی و میزان تحصیلات را نشان می دهد تایید می شود. یعنی کسانی که میزان تحصیلات بالایی داند از موقعیت اجتماعی بهتری برخورداند، این نتایج با یافته های جمالی و شایگان (1390) همسو می باشد.
یافته های بدست آمده از فرضیه سوم نشان داد که بین موقعیت اجتماعی و مشارکت سیاسی زنان رابطه ی مثبت و معناداری وجود دارد. ولی این مولفه کمتر از مولفه نگرش نسبت به صفات عامیانه قادر به پیش بینی موقعیت اجتماعی است.
یافته های بدست آمده از فرضیه چهارم نشان داد که بین موقعیت اجتماعی و نگرش زنان جامعه پژوهشی نسبت به صفات عامیانه که به زنان نسبت می دهند رابطه ی مثبت و معنادار وجود دارد. این یافته ها با نتایج موسوی (1384) همسو می باشد.
هر کدام از متغیرهای تحقیق بر احساس امنیت عاطفی زنان در جامعه، می تواند موثر باشد. افزایش سطح تحصیلات در میان زنان (یزدخواستی، 1386) حاکی از نیاز این قشر به امنیت مالی است. در واقع نیاز به امنیت مالی، یکی از محرک های افزایش سطح تحصیلات در میان زنان است. وضعیت تاهل زنان نشان دهنده ی احساس امنیت عاطفی آنان می باشد. در نتیجه، می توان گفت موقعیت اجتماعی، وضعیت تاهل، مشارکت سیاسی، تحصیلات و سطح نگرشها می تواند بر احساس امنیت عاطفی زنان تاثیر گذار باشد.
از جمله محدودیت های این تحقیق این است که از آنجا که تحقیقات اندکی در زمینه رابطه بین موقعیت اجتماعی زنان و تحصیلات و مشارکت سیاسی آنان صورت گرفته منابع زیادی وجود نداشته است، امکان تجزیه و تحلیل مناسب و مقایسه با تحقیقات قبلی تا حد زیادی میسر نشد. برای حل این مشکل بحث و نتیجه گیری در مورد نتایج و تصمیم گیری برای آنها با تحقیقات و نظریه های مشابه با فرضیه های تحقیق صورت گرفت. همچنین این پژوهش در میان تعداد کمی از شهروندان با ویژگیهای خاص برگزار شده است لذا در تعمیم آن به کل جامعه جانب احتیاط رعایت شود.
پیشنهادات
1- به منظور تامین امنیت عاطفی زنان، توجه به وضعیت تاهل، مشارکت سیاسی، نگرش های عامیانه و موقعیت اجتماعی این قشر توصیه می شود.
2- با توجه به اینکه امنیت مالی در گرو اشتغال زنان می باشد و این امر نیز در گرو سطح تحصیلات (پورموذن، 1388، 101) و موقعیت اجتماعی (نیازی و دیگران، 1390، 45) آنان است در نتیجه توجه به اشتغال زنان نیز توصیه می شود. البته اشتغال زنان باید با در نظر گرفتن نقش مادری و نقش همسری مورد توجه قرار گیرد. زیرا علاوه بر وظایفی که زن به عنوان همسر و مادر در خانواده بر عهده می گیرد (زیرا نیاز عاطفی وی می باشد) نقش اشتغال در جامعه (نیاز به امنیت مالی و اجتماعی) نیز به آنها اضافه می شود. در این زمینه با توجه به پیشرفت تکنولوژی می توان شرایط کار در خانه از طریق اینترنت و یا دیگر شبکه های ارتباطی را مهیا کرد.
3- ایجاد امنیت اجتماعی (از طریق فرصت تحصیل برابر یا فرصت اشتغال برابر) برای افزایش سطح تحصیلات زنان که نیازمند برطرف کردن نیازهای مالی، اجتماعی و عاطفی خود می باشند نیز پیشنهاد می شود.
4- با توجه به نقش زنان در خانواده به عنوان همسر و مادر و در جامعه به عنوان شاغل، تامین امنیت عاطفی، مالی و اجتماعی این قشر، زیربنایی برای مدیریت این نقشها است.
5- مطابق با نتایج این تحقیق مولفه نگرش نسبت به صفات عامیانه زنان بیشتر از مولفه مشارکت سیاسی قادر به پیش بینی موقعیت اجتماعی است. در نتیجه توصیه می شود که از سن دبستان در دختران به منظور فرهنگ سازی و تغییر در عوامل فرهنگی سرمایه گذاری شود. عوامل فرهنگی موثر بر موقعیت اجتماعی زنان هستند که این به نوبه خود بر احساس امنیت اجتماعی (نیازی و دیگران، 1390، 45؛ پورموذن، 1388، 101) این قشر موثر می باشد.
منابع و مآخذ:
1- ایمان، محمد تقی. (1388)، مبانی پارادایمی روش های تحقیق کمی و کیفی در علوم انسانی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم، ص428
2- پورموذن، علی محمد. (1388)، "بررسی رابطه نقش اجتماعی پلیس و احساس امنیت خانواده ها: مطالعه موردی (شمال تهران)"، فصلنامه نظم و امنیت اجتماعی، شماره سوم، سال دوم، ص 101-126
3- جمالی، هاجر. (1390)، شایگان، فریبا. "نقش تاکسی بی سیم بانوان بر احساس امنیت زنان تهرانی"، فصلنامه مطالعات مدیریت انتظامی، 6 (1)، ص 95-114
4- خاکی، غلامرضا. (1383)، روش تحقیق در مدیریت، تهران، مرکز انتشارات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، چاپ سوم، ص 251و 276
5- صادقی، مسعود. (1383)، عمادزاده، مصطفی. "تحلیلی بر عوامل اقتصادی موثر در اشتغال زنان"، پژوهش زنان، دوره ی 2، شماره 1، ص 5-22
6- صادقي فسايي، سهيلا.(1384)، چالش فمينيسم با مادري، کتاب زنان، سال 7، ص 28
7- محدث نوري، حسين. (1365)، مستدرک الوسائل، قم، احياء التراث، مؤسسه آل البيت(ع)، ص180
8- محمد پور، احمد. (1389)، روش در روش، تهران، انتشارات جامعه شناسان، چاپ اول، ص466 و 491
9- محمدپور، احمد. (1389)، ضد روش، تهران، انتشارات جامعه شناسان، چاپ اول، ص64 و 66
10- محمودیان، حسین. (1391)، رشوند، مرجان. "اشتغال زنان فارغ التحصیل آموزش عالی و عوامل جمعیتی موثر بر آن"، زن در توسعه و سیاست، دوره ی 10، شماره ی 1، ص 83-104
11- موسوی، سید کمال الدین. (1384)، "بار تکفل و عوامل فرهنگی- اجتماعی موثر بر آن با تاکید بر مسئله ی اشتغال زنان"، مطالعات زنان، سال 3، شماره ی 8، ص 31-46
12- نیازی، محسن. (1390)، سهراب زاده، مهران. فرشادفر، یاسمن. "تبیین عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر بر احساس امنیت زنان: مطالعه موردی زنان ساکن در مناطق (1و2) تهران و مناطق (19و20) جنوب تهران"، فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی، ص 45-72
13- هرندی، فاطمه. (1387)، جمشیدی، فرشید. "چگونگی اثرپذیری احتمال اشتغال زنان متاهل نقاط شهری و روستایی از ویژگی های فردی و خانوادگی"، مجله دانش و توسعه، سال پانزدهم، شماره ی 23، ص 191-205
14- یزد خواستی، بهجت. (1386)، احمدی، وکیل. "بررسی وضعیت فعالیت و اشتغال زنان در ایران با تاکید بر سرشماری 1385"، مجله علمی- پژوهشی مطالعات زنان، سال اول، شماره سوم
15- Arif, Seema. (2011), “Broken Wings: Issues Faced by Female Doctors in Pakistan Regarding Career Development”, International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, Vol. 1, pp. 79-101
16- Bokore, Nimo. (2009), “Female Survivors of African Wars Dealing with The Past and Present”, Journal of Sociological Research, Vol. 1, No. 1, pp. 1-13
17- Heon Lee, Tae. (2012), “Gender Differences in Voluntary Turnover: Still a Paradox?”, International Business Research, Vol. 5, No. 10, pp. 19-28
18- N. Nosike, Austin. (2011), S. Oguzor, Nkasiobi. “Understanding School Leadership and Management in Contemporary Nigeria”, International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, Vol. 1, pp. 145-151
+ نوشته شده در شنبه بیست و هفتم مهر ۱۳۹۲ ساعت 21:2 توسط دکتر آمنه مالمیر دکتری مدیریت دولتی
|
دکتر آمنه مالمير -